نحوه محاسبه جرایم در تسهیلات
اصولا تسهیلاتی که در قالب عقود به مشتریان اعطاء می گردد به تسهیلاتی گفته می شود که دارای نرخ سود می باشد و در بانکها اینگونه تسهیلات (عقود) شامل دو نوع می باشد یا مشارکتی است و یا مبادله ای
تسهیلات مبادله ای تسهیلاتی است که مبلغ سود آن قطعی و مشخص است برای مثال وقتی شما تسهیلات فروش اقساطی از بانک دریافت می کنید این تسهیلات دارای سود مشخص می باشد و از ابتدا و در لحظه پرداخت تسهیلات سود آن تعیین و در دفاتر بانک ثبت می گردد ( البته نحوه ثبت آن از حیث حسابداری توضیحاتی دارد که در حوصله این مطلب نمی باشد)
تسهیلات مشارکتی همچون مضاربه یا مشارکت مدنی ، تسهیلاتی است که سود آن در لحظه پرداخت مشخص نبوده بلکه سود مورد انتظار برای آن در نظر گرفته می شود
اگر بخواهیم از دیدگاه مشتری و دریافت کننده تسهیلات ، تفاوت این دو نوع تسهیلات را ذکر کنیم باید گفت معمولا تسهیلات مبادله ای بصورت اقساطی و بطور معمول اقساط ماهانه اخذ می گردد در حالیکه عمده تسهیلات مشارکتی بصورت دفعتا واحده دریافت میشود مثلا اگر تسهیلات مبادله ای ( مثل فروش اقساطی) با دوره بازپرداخت سه ساله اخذ شده باشد مشتری ماهانه مبلغی را تحت عنوان قسط می پردازد که این قسط حاوی اصل و سود است و با اتمام سه سال و پرداخت اقساط بدهی مشتری تسویه می شود درصورتیکه در تسهیلات مشارکتی اگر مثلا دوره بازپرداخت سه ساله باشد ( که البته در مشارکتی ها معمولا دوره ها یکساله است ) در پایان سه سال کل اصل و سود از مشتری دریافت میشود
در هر حال اگر مشتری در بازپرداخت تسهیلات تاخیر نماید چه اینکه تاخیر در قسط تسهیلات مبادله ای رخ دهد و یا تاخیر در بازپرداخت کل تسهیلات مشارکتی، جریمه ای به مشتری تعلق خواهد گرفت که بر اساس مقررات موجود جریمه تاخیر با نرخ 6 درصد اعمال می شود برای توضیح بیشتر مثالی می زنیم
فرض کنیم تسهیلات مبادله ای به مبلغ 100 ریال بصورت مبادله ای به یک مشتری پرداخت شده و مشتری باید طی یکسال 120 ریال و بصورت اقساط ماهانه 10 ریالی بازپرداخت نماید و سررسید قسط سی ام هر ماه می باشد حال اگر مشتری یک قسط را بجای سی ام ماه در پنجم ماه بعد از آن بپردازد بانک علاوه بر دریافت قسط 10 ریال مبلغی معادل 10 ریال ضربدر 6 درصد بعنوان جریمه محاسبه و از مشتری اخذ می نماید یعنی وقتی مشتری در پنجم ماه بعد قسط می دهد مبلغ قسطش 10 ریال نیست بلکه 6 درصد 10 ریال به مبلغ قسطش اضافه می شود البته با درنظر گرفتن اینکه نرخ سالانه است . یعنی 10 ریال خود قسط است و سپس بانک 10 ریال را در 6 درصد ضرب کرده و چون این جریمه برای یکسال خواهد بود اما مشتری فقط 5 روز تاخیر داشته نتیجه بدست آمده بر 365 تقسیم تا جریمه یکروز بدست آید و آنرا در 5 ضرب تا جریمه 5 روز محاسبه شود و مبلغ نهایی بدست آمده را با 10 ریال قسط جمع نموده از مشتری مطالبه می نماید بدیهی است هرچه مشتری روزهای تاخیر را بیشتر نماید مبلغ جریمه بیشتری خواهد پرداخت حال فرض کنیم مشتری 5 قسط را نداده سیستم های مکانیزه بانکها تاخیر هر قسط را با توجه به توضیح فوق برای هر قسط و بر اساس روز سررسید هر قسط تا زمانی که مشتری تصمیم به پرداخت گرفته جداگانه و با مبلغ قسط جمع می نماید و از مشتری مطالبه می نماید یعنی قطعا جریمه قسطی که سه ماه معوق شده ( به تاخیر افتاده ) با جریمهه قسطی که سه روز از سررسید آن گذشته متفاوت خواهد بود .
در تسهیلات مشارکتی هم قاعده همین است فقط تفاوت این است که بجای مبلغ قسط کل تسهیلات و سود شناسایی شده بمیزان روزهای تاخیر مشمول جریمه 6 درصد می شود
نکته ای که شاید قابل توجه باشد این است که فرض کنیم مشتری تسهیلات 100 ریالی را با نرخ 18 درصد گرفته باشد این نرخ در مبلغ کل تسهیلات اعمال شده و در نتیجه در مبلغ قسط لحاظ شده است اما 6 درصد فقط به مبلغ یا قسطی که تاخیر دارد اعمال می شود نه کل تسهیلات . زیرا برخی به اشتباه و برای همین مثال عنوان می نمایند بانکها جریمه 24 درصدی اخذ می نمایند حال آنکه 18 درصد آن نرخ تسهیلات است و فقط 6 درصد نرخ جریمه است که به کل تسهیلات اعمال نمی شود فقط به مبلغ تاخیری و به نسبت تاخیر لحاظ می گردد و نکته آخر اینکه بر اساس مقررات بانکها مجازند ( نه ملزم) که جریمه را ببخشند و با توضیحات فوق منظور از جریمه مبالغی است که از ضرب 6 درصد در مبلغ تاخیر و به نسبت زمان بدست آمده نه 6 درصد کل تسهیلات.
امیدوارم دوستانی که این موضوع برایشان سئوال بوده است پاسخ خود را دریافت کرده باشند
