حسابداری بانکی

حسابداری بانکی ، حسابداری شرکتهای سهامی ، حسابداری شرکتهای بازرگانی ، حسابداری موسسات خدماتی ، حسابداری پیمانکاری، حسابداری مالیاتی  و خیلی عناوین مشابه این را در عنوان کتاب ها و حتی رشته های برخی دانشگاه ها مشاهده می کنیم سئوال بسیار مهم این است که واقعا در حسابداری این میزان تنوع وجود دارد؟ یا بهتر بگوئیم آیا نوع شرکت در عملیات حسابداری شرکت تاثیرگذار است ؟ 

پاسخ مستقیم این است که قطعا و از نظر علمی حسابداری صرفا دو گرایش بیشتر ندارد 

۱- حسابداری مالی

۲- حسابداری مدیریت

پس این عناوین در کتابها و رشته های دانشگاهی در پیشوند عبارت حسابداری چه هستند ؟؟

پاسخ این است که اصولا فرآیند حسابداری و بالاخص حسابداری مالی متکی به رویدادهای  مالی است نه نوع شرکت . یعنی اگر رویداد مالی مشابه ای  اتفاق بیافتد قطعا نحوه برخورد حسابداری مالی با آن رویداد مالی در تمام انواع شرکتها یکسان خواهد بود زیرا فرآیند حسابداری مالی که شامل سه گام "ثبت" ،"طبقه بندی" و نهایتا "تلخیص" رویدادهای مالی می باشد تابع استانداردهای است که اتفاقا یکی از اهداف ایجاد استانداردهای حسابداری که البته از سال ۲۰۰۱ میلادی به استانداردهای بین المللی گزارشگری مالی یا همان IFRS مشهور شده اند ایجاد یکنواختی و رویه عمل در برخورد و افشا و ثبت رویدادهای مالی می باشد بعبارتی نحوه ثبت و طبقه بندی و افشای  رویداد تسهیلات دادن در همه انواع شرکتها یکسان است چه بانک باشد چه هر شرکتی که اقدام به تسهیلات دهی نماید چه اینکه اگر یک بانک تجهیزات و دارایی ثابت تحصیل نماید نحوه حسابداری مالی آن با تحصیل همین دارایی در یک شرکت بازرگانی یا پیمانکاری قطعا نمی تواند متفاوت باشد پس واقعا این عناوین متنوع در حسابداری چه هستند ؟؟؟ تا حدی این عناوین شایع شده اند که گاها برخی باور کرده اند که مثلا حسابداری بانکی یک نوع حسابداری است و مثلا حسابداری شرکت بازرگانی چیز دیگری است

آری  نوع شرکت باعث رفتار حسابداری متفاوت برای آن رویداد نخواهد شد بلکه آن چیزی که می توان گفت و صحیح تر است این است که:
ممکن است در یک شرکت بازرگانی رویدادهای مالی حادث شود که در یک موسسه خدماتی آن رویدادهای مالی رخ ندهد و لذا بطور طبیعی بابت آن رویدادها ثبت های خاص خود وجود خواهد داشت اما عرض کردم اگر رویداد مالی مشابه ای در مثلا دو شرکت متفاوت اتفاق افتد ، تفاوت نوع شرکت منجر به تفاوت فرآیند حسابداری شان نمی شود
از سوی دیگر اصولا طبقه بندی های انجام شده در خصوص انواع شرکتها با مبانی مختلفی صورت گرفته که معمولا به آن توجه نمی کنیم که به آن معیار طبقه بندی می گوییم
مثلا وقتی میگوییم شرکتها به سه دسته خدماتی ، بازرگانی و تولیدی طبقه بندی میشوند مبنای این طبقه بندی نوع عملکرد شرکت ها است نه نوع حسابداری آن شرکتها لذا با این توضیح حسابداری بازرگانی ، حسابداری خدماتی و یا حسابداری تولیدی ، عناوین صحیحی نمی باشد و در ادراک ما اختلال ایجاد می کند زیرا این طبقه بندی بابت نوع فعالیت آنها انجام شده و تنها تاثیری که در حسابداری می تواند داشته باشد این است که چون شرکت مثلا بازرگانی است پس حتما عمده فعالیتش خرید و فروش کالای تجاری است اما مطمئنا اگر یک موسسه خدماتی هم اقدام به خرید و فروش کالای تجاری نماید نحوه حسابداری اش دقیقا مطابق همان شرکت بازرگانی در رابطه با رویداد خرید و فروش خواهد بود و تابلو و عنوان شرکت باعث نمیشود نحوه ثبت حسابداری مالی رویداد  خرید و فروش کالای تجاری در یک موسسه خدماتی متفاوت از شرکت بازرگانی گردد اما میتوان چنین گفت که در یک موسسه خدماتی انتظار خرید و فروش کالای تجاری نداریم نه اینکه حسابداری آن متفاوت از حسابداری شرکت بازرگانی است مثال دیگر اینکه وقتی در یک شرکت هزینه حقوق به کارکنان بخش اداری تعلق می گیرد نوع شرکت باعث نمیشود ثبت حسابداری متفاوت شود

نکته بسیار مهم دیگری که در خصوص تفهیم این دیدگاه می توان اذعان نمود این است که معیارهای طبقه بندی شرکتها منجر به تفکیک شرکت ها میشوند مثلا وقتی شرکتها با معیار تعهد در برابر اشخاص ثالث به شرکتهای تضامنی ، با مسئولیت محدود ، نسبی و غیره طبقه بندی میشوند خب بطور بدیهی مبنای طبقه بندی نحوه و نوع تعهدات شرکت در برابر مثلا طلبکاران باعث این طبقه بندی شده لذا چیزی بنام حسابداری تضامنی یا حسابداری شرکتهای سهامی ذاتا وجود ندارد 

آری آنچه صحیح تر بنظر می رسد این است که بگوئیم در یک شرکت سهامی ممکن است رویدادهای مالی رخ داد که در شرکتی دیگر رخ ندهد و بنابراین پرواضح است اگر رویداد مالی مشابه در دو شرکت رخ دهد اصولا نوع و اسم شرکت هیچ تاثیری در حسابداری مالی رویداد نخواهد داشت به همین دلیل است که شما اگر به عناوین استانداردهای بین المللی گزارشگری مالی و حتی استانداردهای حسابداری ایران (که البته تقریبا در تطابق با آن هستند و موارد مغایر نیز در حال بازنگری است ) نظری بیافکنید در هیچ یک از عنوان های استانداردها این عبارات را یافت نمی کنید بلکه عناوینی همچون " موجودی مواد و  کالا" ، " داراییهای غیرجاری نگهداری شده برای فروش" ، " داراییهای نامشهود" ،"سرمایه گذاری در واحدهای تجاری وابسته" و غیره را خواهید دید که همگی بر فرآیندهای مالی و نحوه ثبت و طبقه بندی و افشای آن فرآیندهای مالی دلالت دارد نه بر محل وقوع آن رویدادها

با این توضیح شایسته است انتظار داشته باشیم وقتی کتابی بنام حسابداری بانکی یا حسابداری بازرگانی و غیره را می خوانیم یا در این رشته ها تحصیل و یا تدریس می کنیم بر رویدادهای مالی ممکن الوقوع در این شرکت ها صحبت کنیم و بدانیم اگر همان رویدادها در جای دیگر و شرکت دیگر رخ دهد باعث حسابداری دیگری نخواهد شد تا جاییکه بنده خود بسیار شاهد بوده و هستم که شخصی با مدرک حسابداری اذعان دارد مسلط به حسابداری شرکتهای بازرگانی است اما حسابداری بانکی نمی داند که این رویکردی بسیار اشتباه است این شخص نهایت می تواند اذعان کند حسابداری چند رویداد مالی مثل تسهیلات دهی یا صدور ضمانتنامه که در بانکها احتمال وقوع دارد را بلد نیست نه حسابداری بانکی چون خیلی از رویدادهای مالی که در بانکها رخ می دهد دقیقا مشابه رویدادهای یک شرکت بازرگانی است و وقتی بگوئیم حسابداری شان با هم متفاوت است یعنی به این قائل هستیم که بابت رویدادهای مشابه در یک بانک با یک شرکت بازرگانی رفتار حسابداری متفاوت داریم که اصلا چنین نیست

در پایان سوال این است که چرا نام این وبلاگ" حسابداری بانکی" است خب پاسخ این است این نام کاملا از نظر تئوری اشتباه است اما اگر این نام را انتخاب نمی کردم دوستان و همکاران زحمتکش بانکی ، دنبال منبع دیگری برای حسابداری بانکها می رفتند پس بهتر بود با ادبیات موجود وبلاگ را نامگذاری می کردم ضمن آنکه در زمان ایجاد وبلاگ که احتمالا سال ۸۵ یا ۸۶ بود نحوه حسابداری در بانکها بدلیل برخی بخشنامه های بانک مرکزی با رویدادهای مالی مشابه در انواع شرکتها متفاوت بود که البته دلیل آن این است که در قانون به بانک مرکزی اجازه داده شده است در خصوص چگونگی فرآیند حسابداری بانکهای کشور دستورالعمل دهد و هم اکنون نیز این موضوع صادق و هرچند در بسیاری جهات دستورالعملهای ابلاغی بانک مرکزی  با استانداردهای حسابداری هماهنگ گردید اما هنوز در برخی موارد از جمله نحوه ارائه صورتهای مالی بانکها بین بانک مرکزی و مرجع تدوین استانداردهای حسابداری اتحاد نظر کامل وجود ندارد   و البته با این توضیح امیدوارم خواننده عزیز ما بداند در این وبلاگ اگر هم بحث حسابداری میشود بیشتر موضوع بحث رویدادهای مالی است که در بانک رخ می دهد 
در ذیل انواع شرکتها و مبانی طبقه بندی را برای آشنایی با مبنای طبقه بندی شرکتها  ذکر می نمایم
انواع شركتهاي تجاري بر مبناي مسوليت شان در برابر اشخاص عبارتند از ::
١- شركتهاي سرمايه اي:
مسئوليت صاحبان سهام در اين نوع شركتها ، محدود به مبلغ اسمي سرمايه شان است از جمله اين شركتها به شركتهاي سهامي (عام و خاص) و شركت با مسئوليت محدود مي توان اشاره نمود
٢- شركتهاي شخصي:
مسئوليت هر يك از شركاء در مقابل تعهدات شركت نامحدود و تضامني است يعني اگر دارايي شركت براي بازپرداخت بدهي كافي نباشد ، طلبكاران مجازند طلب خود را از اموال شخصي شركاء ، تاديه نمايند از جمله اين شركتها ، مي توان به شركتهاي تضامني و نسبي اشاره نمود
٣- شركتهاي مختلط:
در اين شركتها ، مسئوليت برخي از شركاء نسبت به تعهدات شركت ، محدود به مبلغ اسمي سرمايه آنها و مسئوليت شركاي ديگر نامحدود مي باشد از جمله اين شركتها عبارتند از شركتهاي مختلط سهامي و مختلط غير سهامي
٤- شركتهاي كميتي:
شركاء هيچ گونه مسئوليتي در قبال تعهدات ندارند مانند شركتهاي تعاوني
با توجه به توضيح فوق ، به غير از شركتهاي سهامي عام يا سهامي خاص و نيز شركتهاي مختلط سهامي ، ساير شركتهاي ياد شده در طبقه بندي فوق را ميتوان شركت غيرسهامي تلقي نمود بطور خلاصه شركتهاي غيرسهامي عبارت خواهند بود از:
شركت با مسئوليت محدود
شركت تضامني
شركت نسبي
شركت مختلط غيرسهامي
شركت تعاوني
انواع شركتهاي تجاري بر مبناي قانون تجارت عبارتند از ::
طبق ماده ٢٠ قانون تجارت شركتهاي تجاري در ايران ٧ نوع هستند
١-شركت سهامي
٢- شركت با مسئوليت محدود
٣- شركت تضامني
٤- شركت مختلط سهامي
٥- شركت مختلط غيرسهامي
٦- شركت نسبي
٧- شركت تعاوني توليد و توزيع
انواع شركتهاي تجاري بر مبناي عملكرد عبارتند از ::
١- خدماتي
٢- بازرگاني
٣- توليدي
انواع شركتهاي تجاري برمبناي نوع مالكيت عبارتند از::
١- شركت هاي خصوصي
٢- شركت هاي دولتي
٣- شركتها يا موسسات عمومي غيردولتي

انواع شرکتها بر مبنای هدف فعالیت عبارتند از:

۱- واحدهای انتفاعی

۲- واحدهای غیرانتفاعی

انواع شرکتها بر مبنای نحوه اداره عبارتند از:

۱- واحدهای تک مالکی

۲- واحدهای چندمالکی 

و البته مبانی دیگری علاوه بر موارد فوق بابت طبقه بندی شرکتها همچون نوع ساختار سازمانی یا نوع مدیریت و سبک رهبری شرکتها نیز وجود دارد که حتما شما خواننده محترم مثل بنده اعتقاد دارید هیچ کدام از این مبانی ارتباطی به مباحث حسابداری ندارد

آنچه باعث تفاوت در فرآیند ثبت ،طبقه بندی و تلخیص رویداد مالی می شود خود رویداد مالی است نه محل وقوع آن